Linux

Açık Kaynak Kod ve Linux-2

opensource-linux-circles

Açık kaynak kod ve özgür yazılım kavramları ile adeta bütünleşmiş ve dünyada hızla gelişen başka bir kavram daha var: Linux.

Bu yazıda Unix’in ne olduğu, Unix’in tarihçesi, Linux’un ne olduğu, Linux’un  tarihçesi, Linux üstüne kurulu işletim sistemlerinin neler olduğu konularına değineceğiz.

Unix Nedir?

Unix, 1969 yılında ABD’de bulunan Bell Laboratuvarında çalışan Ken Thompson, Dennis Ritchie, Brian Kernighan, Douglas McIlroy, Michael Lesk ve Joe Ossanna tarafından geliştirilen bir işletim sistemidir.

Unix’in Tarihçesi

1965 yılında MITAT&T Bell Labs ve GE (General Electric)’nin birlikte geliştirdikleri MULTICS (Multiplexed Operating and Computing System) projesiyle birlikte Unix oluşmaya başlamıştır. 1969 yılında proje çok karmaşık bir hal almaya başlayınca AT&T Bell Labs projeden çekilmiştir. Fakat aynı yıl Ken Thompson’ın bu projeyi simüle edebilen bir dosya sistemini  kodlamasıyla Unix’in ilk sürümü UNICS (Uniplexed Operating and Computing) ortaya çıkmış oldu. İlk sürüm 1971 yılında yayınlandı ve bu sürüm alt seviyeli bir çevirme dili ile yazılmıştı.  1973 yılında Dennis Ritchie tarafından C Programlama Dili ile tekrar yazılmıştır. İlk sürümü assembler ile yazılan Unix taşınma özelliğinden yoksundu ve yazıldığı türdeki makinelerde çalışabiliyordu. C dili ile tekrar yazılması ona taşınma özelliğini getirmiştir.

Unix işletim sisteminin bilinirliği bir süre sonra çok arttı ve üniversiteler dahil bir çok kurumun ilgisini çekti. Üniversitelerde işletim sistemi derslerinde Unix anlatıldı. Bunların sonucunda Unix’in ilerlemesi ve büyümesi çok daha hızlandı.

1980’lerin başına gelindiğinde AT&T Şirketi Unix’i özel lisanlar altına aldı ve Unix üzerinden para kazanma yoluna gitti. O zaman kadar Unix’in gelişmesi için çaba harcamış bir çok kişi buna karşı çıkmışlardır. Bundan dolayı Richard Stallman tarafından GNU projesi başlatılmıştır. Projenin amacı Unix’e benzeyen ama ücretsiz ve özgürce dağıtılabilen bir işletim sistemi ortaya çıkarmaktı. 1984 yılına gelindiğinde GNU projesinin desteklenmesi için Stallman ve arkadaşları “Free Software Foundation (FSF)”  Türkçesi ile “Özgür Yazılım Kuruluşu” projesini başlattılar. Böylece “Özgür Yazılım Felsefesi” ortaya çıkmış oldu.

Linux Nedir?

Linux Linus Torvalds tarafından yazılan, Unix’e fikirsel ve teknik anlamda atıfta bulunarak geliştirilmiş, açık kaynak kodlu, özgür ve ücretsiz bir işletim sistemi çekirdeğidir. İsmi 5 Ekim 1991 tarihinde yayınlanan Linux 0.02 olarak etiketlenen sürümden gelmektedir. GNU Genel Kamu Lisansı ile korunmaktadır.

Linux ve Donanım

Linux çok geniş bir donanım ağı tarafından desteklenen işletim sistemi çekirdeğidir.Takdir edersiniz ki bir işletim sisteminin dünyadaki bütün sürücüler, giriş-çıkış birimleri, sabit diskler ile sorunsuz çalışması mümkün değildir. Fakat Linux aldığı destekle bu sorunu büyük ölçüde aşmıştır.

Linux’un Tarihçesi

Finlandiyalı bir üniversite öğrencisi olan Linus Torvalds 1991 Nisan ayında bir işletim sistemi çekirdeği yazmak amacı ile çalışmalara başladı. O sıralarda MINIX adında bir işletim sistemi vardı ve Torvalds bundan daha iyi bir işletim sistemi yazmak niyetindeydi. Torvalds 25 Ağustos 1991 tarihinde comp.os.minix adındaki MINIX haber gurubuna işletim sistemi yazmak için çalıştığını ve herkesin desteğini beklediğini söylediği bir haber yolladı. Bu haberin ardından Torvalds’ın beklemediği derecede bir ilgi oldu. Bu ilgi ile sadece 41 gün sonra ilk resmi sürüm olan Linux 0.02 yayınlandı. Bugün çok sayıda programcının Linux çekirdeğine destek vermesi sonucu çekirdek gelişmiştir ve halen de gelişmektedir. Linux çekirdeğinin üzerine kurulmuş onlarca işletim sistemi bulunmaktadır.

GNU projesi tamamlandığında işletim sistemi için her şey hazırdı fakat bir şey eksikti. O da çekirdek. GNU için büyük olan bu eksikliği Linus Torvalds yazdığı çekirdekle gidermiştir.

Linux Çekirdeği ile Yazılmış İşletim Sistemleri

Linux çekirdeğinin üstüne yazılmış onlarca işletim sistemi bulunmaktadır. En meşhur olanları Ubuntu, Linux Mint, Debian, Fedora, Red Hat ve bizim işletim sistemimiz olan Pardus’tur.

Pardus: TÜBİTAK tarafından 2003 yılında planlaması başlatılan ve 26 Aralık 2005 tarihinde ilk kararlı sürümü yayınlanan işletim sistemidir. Pardus 2013 sürümüne kadar hiçbir başka dağıtımın altyapısını kullanmamış ve direk çekirdek üzerine yazılmıştır. Fakat 2013 sürümünden itibaren eski geliştirici ekip tasfiye edilmiş ve Pardus Debian altyapısına taşınmıştır. PİSİ paket yönetim sistemi, ÇOMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek çöpe atılmıştır.

Gönüllüler, Pardus’un Debian öncesi sürümlerine sahip çıkmıştır ve terk edilen projeler günümüzde Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmeye çalışılmaktadır. Pardus hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya tıklayınız.

Ubuntu: Güney Afrika girişimci Mark Shuttleworth‘e ait Canonical Ltd.‘nin sponsorluğunda geliştirilmekte olan ücretsiz işletim sistemidir. Şirket teknik destek almak isteyen kuruluşlara destek vererek gelir elde etmeyi amaçlamaktadır. Dünyanın en çok kullanılan Linux tabanlı işletim sistemlerinden biridir. 6 ayda bir yeni sürümü çıkmaktadır. 2 yılda bir uzun dönem destekli sürümler yayınlanmakta ve bu sürümlere 5 yıl boyunca güncelleme desteği sunmaktadır. Ubuntu hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya tıklayabilirsiniz.

Linux Mint: 2006 yılında yayınlanan, Ubuntu ve Debian alt yapısını kullanan, şıklığı da hedef olarak belirlemiş işletim sistemidir. Dünyada 6 dile temel olarak destek vermektedir ve bunlardan biri Türkçe’dir. Mint hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya tıklayabilirsiniz.

Debian: 1993 yılında başlatılmış tamamen özgür olan işletim sistemidir. Ubuntu ve Mint gibi çok tanınmış işletim sistemlerinin de altyapısını oluşturan sistemdir. Debian’ı diğer dağıtımlara nispetle özgün kılan en önemli husus, dağıtım kapsamındaki yazılımların bütünüyle özgür lisans şartlarına sahip olması, yazılım özgürlüğünü denetlemek ve sürekli kılmaya yönelik bir  Debian Sosyal Sözleşmesi‘nin bulunmasıdır.Debian hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya , Debian Sosyal Sözleşmesi hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya tıklayınız.

Fedora: Kar amacı gütmeyen bir organizasyon tarafından geliştirilen işletim sistemidir. Red Hat Linux’un devamı şeklinde kabul edilir. Fedora hakkındaki Vikipedi sayfası için buraya tıklayınız.

Red Hat: 1995′te Bob Young ve Marc Ewing tarafından kurulmuştur. Linux dünyasına açık kaynak’tan nasıl para kazanılabileceğini ilk gösteren şirketlerden biri olan Red Hat yazılım sektörünün kabul görmüş ve önemli bir markasıdır. Red Hat hakkındaki vikipedi sayfası için buraya tıklayınız.

Gelecek makalelerde görüşmek üzere. Esen kalın.